در گرماگرم تنشهای منطقهای و آتشبس شکننده در جنگ ایران، خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، گزارشی منتشر کرده که حاوی تهدیدی تلویحی علیه زیرساختهای ارتباطی کشورهای حاشیه خلیج فارس است؛ تهدیدی که اینبار نه میدانهای نفتی، بلکه “شریانهای نامرئی” اقتصاد دیجیتال در منطقه را هدف قرار میدهد.
این گزارش با تأکید بر اهمیت کابلهای زیردریایی، یادآور میشود که «بیش از ۹۷ درصد ترافیک جهانی داده از طریق کابلهای فیزیکی به ضخامت یک بازوی انسان، در کف اقیانوسها جابهجا میشود»؛ زیرساختی که برخلاف تصور عمومی از “اینترنت بیسیم”، ستون اصلی ارتباطات جهانی را تشکیل میدهد.
شاهراهی فراتر از نفت
تسنیم در این گزارش جایگاه تنگه هرمز را از یک گذرگاه صرفاً انرژیمحور فراتر میبرد و تصریح میکند: «تنگه هرمز تنها یک شاهراه انرژی نیست؛ بلکه گلوگاه حیاتی اینترنت برای کل منطقه خلیج فارس است.»
به نوشته این خبرگزاری امنیتی، “۷ کابل اصلی اینترنت منطقه و کشورهای حاشیه خلیج فارس” هم از تنگه هرمز عبور میکند و همین تمرکز، این آبراه باریک را به نقطهای حساس و راهبردی تبدیل کرده است. در این گزارش تأکید میشود که «تراکم کابلهای زیردریایی در این آبراه باریک، آن را به یک نقطه شکست واحد (Single Point of Failure) برای اقتصاد دیجیتال کشورهای عربی تبدیل کرده است.»
این توصیف، در ادبیات امنیتی، به معنای وجود یک گلوگاه حیاتی است که در صورت اختلال در آن، کل سامانه وابسته به آن دچار فروپاشی میشود.
سناریوی “فاجعه دیجیتال”
در بخش دیگری از گزارش، تسنیم بهصراحت از پیامدهای احتمالی چنین اختلالی سخن میگوید و هشدار میدهد: «اگر به هر دلیلی −اعم از بلایای طبیعی، لنگر انداختن کشتیها، حوادث دریایی یا اقدامات عمدی− چند کابل اصلی در تنگه هرمز بهطور همزمان قطع شوند، برای کشورهای عربی خلیج فارس فاجعهای دیجیتال رخ میدهد.»
به نوشته این رسانه وابسته به سپاه، در چنین وضعیتی «اینترنت آنها دچار قطعی شدید یا اختلال گسترده میشود» و پیامدهایی فراتر از ارتباطات روزمره، از اختلال در بانکداری و بورس گرفته تا توقف تجارت الکترونیک و حملونقل هوایی، خواهد داشت.
این روایت، با تحلیلهای مستقل نیز همخوانی دارد. به گزارش مؤسسات بینالمللی، مانند TeleGeography، بخش عمده ارتباطات دادهای جهان از طریق کابلهای زیردریایی انتقال مییابد و تمرکز آنها در پهنهای کوچک و متمرکز، همواره به عنوان یک ریسک راهبردی شناخته میشود.
ابعاد یک تهدید
گزارش تسنیم، بهرغم لحن فنی، همانگونه که رسانه اماراتی “صوت الامارات” هم نوشته، در راستای تشدید تنشهای جاری در منطقه نوشته شده است.
اشاره به “اقدامات عمدی” در کنار توضیح دقیق مسیرها و آسیبپذیریها، میتواند نوعی ارسال سیگنال با ادعای بازدارندگی باشد؛ پیامی که نشان میدهد میدان درگیری میتواند از عرصه نظامی به حوزه زیرساختهای حیاتی نیز گسترش یابد.
در همین حال، تسنیم با مقایسه موقعیت ایران و کشورهای جنوبی حاشیه خلیج فارس، تأکید میکند که این کشورها «اتکای بسیار بالایی (بیش از ۹۰ درصد) به مسیرهای دریایی از طریق تنگه هرمز دارند»، در حالی که ایران به دلیل دسترسی به مسیرهای زمینی شمالی و غربی، از نظر این رسانه امنیتی، کمتر آسیبپذیر است.
زیرساخت نامرئی، میدان جدید رقابت
گزارش تسنیم سرانجام به این نکته اشاره میکند که «جغرافیا، دسترسی و لجستیک در نهایت تعیین میکنند که شبکهها چقدر تابآور هستند.» این گزاره به ماهیت جدید رقابتها در جهان امروز اشاره دارد؛ جایی که زیرساختهای دیجیتال، بهاندازه منابع انرژی، به ابزار قدرت و فشار تبدیل شدهاند.
تهدید مطرحشده از سوی این رسانه وابسته به سپاه را میتوان نشانهای از گسترش دامنه تنشها به حوزهای دانست که کمتر دیده میشود، اما اثرگذاری آن، در صورت وقوع، میتواند بهمراتب گستردهتر از بسیاری از درگیریهای نظامی مستقیم باشد.