تاریخ سیاسی جهان در ۱۴ فوریه ۲۰۲۶ شاهد رخدادی بود که فراتر از یک کنش اعتراضی، به یک «فکت آماری» تبدیل شد.
حضور ۳۵۰ هزار نفر در تورنتو، ۳۵۰ هزار نفر در لسآنجلس، ۲۵۰ هزار نفر در مونیخ، ۵۰ هزار نفر در لندن و ۴۵ هزار نفر در ونکوور و ۱۰ هزار نفر در مونترال، تنها یک کنش سیاسی نبود، بلکه چالشی بزرگ برای نهادهای امنیتی و پلیس بینالملل در زمینه مدیریت و تخمین جمعیت به شمار میرفت.
وقتی پلیس مونیخ عدد ربع میلیون نفر را برای معترضان حاضر در میدان «ترزینویزه» تایید کرد، این سوال در میان بخشی از افکارعمومی مطرح شد که نهادهای مدیریت شهری با چه متر و معیاری این تجمعهای انسانی را اندازه میگیرند؟
قانون جیکوبز؛ فرمول بنیادین سنجش تراکم
در برآوردهای جمعیتی، همهچیز از «قانون جیکوبز» (Jacobs Method) آغاز میشود؛ فرمولی که علیرغم سادگی ظاهری، رایجترین و بنیادیترین روش تخمین جمعیت است. منطق این روش بر پیوند میان عرصه مکانی و تراکم انسانی استوار است. در این متدولوژی، مساحت هندسی محل تجمع در ضریب تراکم افراد در هر متر مربع ضرب میشود.
تغییر در این ضریب عددی، در واقع ترسیمکننده مرز باریکی است که یک تجمع عادی را از یک انفجار جمعیتی متمایز میکند. در تحلیلهای پلیس، حضور یک نفر در هر متر مربع بیانگر وضعیتی پراکنده و سیال است که لزوما فشار فیزیکی به محیط وارد نمیکند. اما زمانی که این عدد به دو تا سه نفر در هر متر مربع افزایش مییابد، ما با جمعیتی فشرده و منسجم روبرو هستیم که نشاندهنده یک بسیج جدی است. عبور از مرز چهار نفر در هر متر مربع، فضا را به نقطه اشباع و حداکثر گنجایش فیزیکی میرساند؛ وضعیتی که در آن جابهجایی به دشواری صورت میگیرد و فضا لبریز از جمعیت تلقی میشود.
در تجمعاتی نظیر آنچه در تورنتو رخ داد، پلیس معمولا با مشاهده فشردگی بیسابقه معترضان در شریانهای اصلی شهر، ناچار میشود ضرایب حداکثری را در مدلهای محاسباتی خود لحاظ کند تا بتواند ابعاد واقعی تجمع را به درستی برآورد کند.
از میدان انقلاب تا میدان آزادی؛ شبیهسازی یک میلیون نفر
برای درک ابعاد واقعی حضور یک میلیون ایرانی در تجمعات خارج از کشور، کافی است این حجم انسانی را بر روی نقشههای شهری تهران پیادهسازی کنیم. بر پایه دادههای گوگلمپ، فاصله مستقیم مرکز میدان انقلاب تا قلب میدان آزادی ۵ کیلومتر است. عرض خیابان آزادی (دیوار به دیوار) در بخشهایی به ۶۰ متر هم میرسد، اما عرض مفید سوارهرو و پیادهرو با کسر تمامی موانع فیزیکی، رفیوژهای میانی، ایستگاههای بیآرتی و فضاهای غیرقابلاستقرار، بین ۴۵ تا ۵۰ متر است. بر این اساس، مساحت خالص خیابان آزادی حدود ۲۵۰ هزار متر مربع برآورد میشود که با افزودن مساحت حدود ۵۰ هزار متر مربعی میدان آزادی و حدود ۲۵ هزار متر مربعی فضای کاربردی میدان انقلاب و حومه (شامل تقاطعهای کارگر شمالی و جنوبی، پهنه مقابل سینماها و حدفاصل ورودی دانشگاه تهران تا میدان)، به یک پهنه خالص تقریبی ۳۲۵ هزار متر مربعی میرسیم.
مطابق قانون جیکوبز، جای دادن یک میلیون نفر در پهنه خالص حدود ۳۲۵ هزار متر مربعی شامل فضای کاربردی میدان انقلاب و حومه، خیابان آزادی و میدان آزادی، به معنای رسیدن به تراکم تقریبی ۳ نفر در هر متر مربع است؛ وضعیتی که از نگاه ناظر هوایی، هیچ نقطهای از سطح معبر(آسفالت) قابل رویت نیست و شاهد یک توده پیوسته و فشرده انسانی خواهیم بود.
یورونیوز فارسی