برنامۀ اتمی کرۀ شمالی از اوایل دهۀ ۱٩۶٠ شروع شد. در آغاز، شوروی حاضر شد که به برنامۀ «صلحآمیز» آنها کمک کند و بدین ترتیب در ساخت مرکز یونگبیون نیز شرکت کرد. این مرکز در صد کیلومتری پایتخت (پیونگیانگ) قرار دارد.
اما پیشینۀ برنامۀ نظامی کره شمالی به اوایل دهۀ ۱٩٨٠ بر میگردد. احتمالا پاکستانیها هم همکاریهایی پنهانی با این کشور داشتهاند.
در اکتبر ۲٠٠۶ کرۀ شمالی نخستین انفجار اتمی آزمایشی را در زیر زمین انجام داد و چند ماه بعد علناً گفت که دارای سلاح هستهای است. اما نگرانیهای آمریکا و مجامع بینالمللی از سالها قبل آغاز شده بود. نخستین بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی از مرکز یونگبیون در دهۀ ۱۹۹۰ صورت گرفت. به نظر میرسد کرهایها مدت نسبتاً زیادی در ساخت سلاح اتمی دودل بوده و احیاناً میپنداشتهاند که شاید بتوان به جای آن امتیازهای بزرگ اقتصادی گرفت.
مذاکرات واشنگتن و پیونگیانگ از زمان ریاست جمهوری جیمی کارتر و کیم ایلسونگ شروع شده بود. کره شمالی به رغم کشاکشهای طولانی، تا سال ۲٠٠۳ عضو انپیتی باقی ماند، اما بعد از متهم شدن به غنیسازی پنهانی اورانیوم، پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای را ترک کرد.
ولی با آزمایش موفق سال ۲٠٠۶، پیونگیانگ ورق برندهای برای مذاکره به دست آورد. رژیم کره شمالی در فوریۀ سال ۲٠٠۷ متعهد شد که تأسیسات هستهای خود را از کار بیندازد و سپس آنها را از بین ببرد، به شرطی که «معادل یک میلیون تن نفت» کمک و امتیازهایی دیگر دریافت نماید. در پی این وعده، کرهایها به انفجار «نمادین» یا نمایشی برج خنککنندۀ یونگبیون دست زدند تا حسن نیت خود را به واشنگتن نشان دهند.
وعدهها و دروغها
با اینکه جرج دبلیو بوش قول داده بود که در عرض ۴۵ روز، کرۀ شمالی را از فهرست کشورهای حامی تروریسم خط خواهد زد ولی در این کار تعلل کرد و سپس گفت که این تصمیم منوط به انجام بازرسیهای کامل از تأسیسات هستهای کره شمالی خواهد بود. به نظر میرسد که فشارهای سیاسی نومحافظهکاران آمریکایی به رئیس جمهور و خواستۀ آنها مبنی بر سختگیری بیشتر در برابر پیونگیانگ، باعث شد تا بوش نظرش را تغییر دهد.
پیونگیانگ هم زیاد معطل نکرد و تنها دو ماه بعد از نابود کردن بخشی از تأسیساتش، صریحاً گفت که برنامۀ اتمی خود را ادامه میدهد و «احتمالاً» تولید پلوتونیوم را از سر خواهد گرفت.
بدین ترتیب از سال ۲٠٠۶ تا ۲٠۱۷، کره شمالی شش آزمایش اتمی انجام داد و حتی در سال ۲٠۱۶ مدعی ساختن بمب هیدروژنی شد. یک سال بعد، کرهایها با یک آزمایش موشکی رسماً اعلام کردند که قادرند با سلاح هستهای، ایالات متحد آمریکا را هدف قرار دهند.
در سال ۲٠۲۲، کرۀ شمالی دکترین نظامی خود را مبنی بر «غیرقابل بازگشت» بودن توان اتمی تعریف کرد و گفت که در صورت هرنوع تهدید، به خود حق میدهد ضربۀ اتمی «پیشگیرانه» را وارد کند. رژیم پیونگیانگ قانون اساسی را نیز تغییر داد و اصل «اتمی بودن کشور» را به آن افزود.
چانهزنیهای اتمی میان واشنگتن و کرۀ شمالی همچنان امروزه نقاط ناروشن زیادی دارد. احتمالاً مذاکراتی پنهانی مدتها میان دو طرف جریان داشته و شاید وعدههای متقابلی نیز داده شده بود.
در نخستین دورۀ ریاست جمهوری دونالد ترامپ، وقتی دنیا هنوز وعدههای سیاسی رئیس جمهور جدید آمریکا را جدی میگرفت، دیدارهای وی با کیم جونگاون امیدهایی را نسبت به خلع سلاح اتمی ایجاد کرد. اما بعد از دو سه سال آرامش نسبی، رجزخوانیهای کره شمالی و فعالیت اتمی و موشکی این کشور با شروع جنگ اوکراین دوباره شدت گرفت. در سال ۲۰۲۴، برای اولین بار عکسی از رهبر کرهای در حال بازدید از یک مرکز غنیسازی اورانیوم منتشر شد که نگرانیها و فرضیات گوناگونی را دامن زد.
بدون تردید، حملۀ اسرائیل و آمریکا به تأسیسات هستهای ایران، کرۀ شمالی را در پیشبرد برنامۀ اتمی خود ثابتقدمتر میکند. از نظر پیونگ یانگ، اگر آمریکا توانسته تأسیسات ایران را هدف قرار دهد فقط به این دلیل است که رژیم جمهوری اسلامی صاحب سلاح هستهای نبوده است.
برگرفته از رادیو بین المللی فرانسه