آنچه بسیاری از ناظران از آن بیم داشتند در جمعه ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵ رخ داد: اسرائیل حمله نظامی علیه ایران را شروع کرد. این حمله دقیقاً زمانی صورت گرفت که ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران توافق کرده بودند در روز یکشنبه، ۱۵ ژوئن ۲۰۲۵ در عمان ششمین دور مذاکرات خود را درباره برنامه هسته ای ایران از سر بگیرند.
برخی از ناظران این اقدام نظامی اسرائیل را تلاش مذبوحانه ی دولت بنیامین نتا نیاهو برای منحرف کردن توجه افکار عمومی جهان در رابطه با جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت اسرائیل در نوار غزه که تا تاریخ ۱۴ مه ۲۰۲۵ بیش از ۵۲۰۰۰ کشته و۱۱۹٬۸۴۶ نفر مجروح غیر نظامی بجا گذاشته است؛[1] میدانند. زیرا انتقاد بعضی از کشورهای غربی در مورد نقض حقوق بشر دوستانه و حقوق بشر بین المللی در نوار غزه و کرانه باختری در ماه های اخیر شدت گرفته بود. در واکنش به تحولات اخیر در غزه، پنج کشور؛ استرالیا، نیوزیلند، کانادا، نروژ و بریتانیا تحریم هایی را علیه دو وزیر افراط گرای اسرائیلی، بتسلئل اسموتریچ[2]؛ وزیر دارایی؛ و ایتامار بنگویر[3]؛ وزیر کشور؛ در کابینه نتانیاهو اعمال نموده و ورود این افراد را به خاک کشورهای ذکر شده ممنوع و دارایی های آنها را مسدود کردند. نخست وزیر اسراییل این تصمیم را به شدت مورد انتقاد قرار داده است.
از دیدگاه حقوق بین الملل
روز پنجشنبه؛ ۱۲ ژوئن ۲۰۲۵، شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی سازمان ملل گزارشی را که در وین تصویب کرده بود و قرار بود رییس انرژی اتمی؛ آقای گروسی؛ در روز جمعه ۱۳ ژوئن آن را به شورای امنیت در نیویورک ارائه و در آنجا مطرح کند. حمله نظامی اسرائیل به ایران در روز جمعه؛ ۱۳ ژوئن؛ قبل از ارائه گزارش آقای گروسی به شورای امنیت سازمان ملل متحد و تصمیم گیری در مورد برنامه هسته ای ایران در آن مرجع بین المللی انجام میگیرد. به عبارت دیگر این حمله نظامی به ایران در روز جمعه؛ ۱۳ ژوئن؛ قبل از ارائه گزارش آقای گروسی به شورای امنیت سازمان ملل متحد و تصمیم گیری در مورد برنامه هسته ای ایران در آن مرجع بین المللی انجام میگیرد. ادعای اسرائیل مبنی بر پیشگیری از ساخت بمب اتمی در ایران نیز بی پایه است. حتی کمیته اطلاعاتی سنا در آمریکا در ماه مارس ۲۰۲۵ نیز اعلام کرده بود که ایران فاصله زیادی با تولید سلاح هسته ای دارد.[4]
حمله نظامی اسرائیل به ایران، نقض آشکار ماده ۲، بند ۴ منشور ملل متحد است. این ماده هرگونه تهدید یا استفاده از زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی کشورها را ممنوع میداند. حمله اسرائیل مصداق بارز نقض حقوق بین الملل است. در این مورد باید به بیانیه رسمی کشورهای گروه هفت (آلمان، فرانسه، ایتالیا، بریتانیا، ژاپن، کانادا و آمریکا) که در روز شنبه؛ ۱۴ ژوئن ۲۰۲۵ در کانان اسکیس؛ کانادا صادر شد؛ اشاره شود که نشان دهنده استانداردهای دوگانه غرب در قبال حقوق بین الملل است: در این بیانیه هیچ اشاره ای به نقض منشور سازمان ملل متحد توسط اسرائیل نشده است،[5] در حالی که در مورد حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ بارها همین منشور به عنوان سند محکومیت مورد تأکید قرار گرفته است.
بر اساس ماده ۵۶، بند ۱، جمله ۱ پروتکل اول الحاقی به کنوانسیون های ژنو، حمله به تأسیسات هسته ای ممنوع است، چرا که تخریب این تأسیسات ممکن است منجر به نشت مواد رادیواکتیو و در نتیجه سلامت هزاران نفر را بخطر اندازد. یکی از دلایلی که آقای رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، تمایل دارد فوراً به ایران سفر کند و تأسیسات مورد حمله در فردو، نطنز و اصفهان را بازرسی کند، دقیقاً بخاطر همین نگرانی است.
از دیگاه سیاسی
جمهوری اسلامی ایران نه فقط از بدو تأسیس خود حقوق بشر؛ دمکراسی و آزادی را زیر پا گذاشته؛ بلکه همیشه اسرائیل را به نابودی تهدید و همواره هلوکاست را انکار کرده است و از سال ۲۰۰۵ با تأمین مالی گزاف و حمایت همه جانبه از حماس در نوار غزه، حزب الله در لبنان، حوثی ها در یمن و نهایتاً از طریق نیروهای سپاه در پاسداران خود در سوریه و عراق ، محور مقاومت علیه اسرائیل را ادامه داده است؛ محوری که بدون تردید تهدیدی برای موجودیت دولت اسرائیل به شمار میرفت. حمله حماس به خاک اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ که یک فاجعه بشری بشمار میرود و به بیش از ۱۱۰۰ کشته و قربانی بجا گذاشته بود؛ فصل جدیدی از جنایات علیه بشریت را در منطقه رقم زد.[6]
عملیات نظامی همچنین نشان داد که اسرائیل چگونه توانسته است عوامل نفوذی خود را تا بالاترین رده های ارشد سپاه پاسداران نفوذ دهد و در عرض تنها یک روز، رهبران ارتش و سپاه ایران و شش دانشمند هسته ای دیگر را به طور هدفمند ترور کند. اسرائیل توانست همچنین کل ساختار رهبری جمهوری اسلامی ایران را دچار وحشت و سردرگمی کند، این روز بی تردید به عنوان سیاه ترین روز در تاریخ ۴۶ ساله عمر جمهوری اسلامی شناخته میشود. رهبر انقلاب، آیت الله خامنهای، همراه با اطرافیانش مجبور شدند برای پیشگیری از حملات احتمالی اسرائیل به پناهگاهی زیرزمینی منتقل شوند.
همچنین، بمباران و نابودی سه سایت مهم هسته ای کشور در فردو، نطنز و اصفهان در تاریخ ۲۲ ژوئن توسط بمب افکن های رادار گریز آمریکا به همراه ۱۲۵ جنگنده دیگر، نه تنها یک شکست بزرگ نظامی برای جمهوری اسلامی محسوب میشود، بلکه تحقیر جدی رهبری سیاسی در تهران نیز بود بویژه با در نظر گرفتن اینکه رژیم ایران از زمان انقلاب ۱۹۷۹ همواره اسرائیل را به نابودی تهدید کرده و محور مقاومت در منطقه به طور کامل در هم شکسته شد.
در طول جنگ دوازده روزه، نیروی هوایی اسرائیل کنترل کامل آسمان ایران را در دست داشت و توانست صدها تأسیسات نظامی راهبردی را هدف قرار دهد، اما ایران نیز علی رغم وجود سامانه های ضد موشکی پیشرفته اسرائیل، توانست خسارات قابل توجهی به شهرهای تل آویو، حیفا وبئرشبع وارد کند. سرانجا م رئیس جمهور وقت آمریکا، دونالد ترامپ موفق شد آتش بس میان ایران و اسرائیل را برقرار کند و به جنگ پایان داده شد تا از گسترش بحران در منطقه جلوگیری شود، بویژه که ایران تهدید کرده بود تنگه هرمز را برای جلوگیری از صادرات نفت خواهد بست.
به نظر میرسد که حملات نظامی اسرائیل علیه ایران ادامه خواهند داشت. شواهد نشان میدهد که تغییر رژیم در تهران؛ چه به صورت علنی بیان شود و چه نه؛ هدف راهبردی واقعی اسرائیل است. اگرچه اسرائیل توانست زیرساخت های حیاتی نظامی و هسته ای ایران را هدف قرار دهد، اما پیامدهای بلند مدت این حملات میتواند بسیار پرهزینه باشد: رهبری ایران احتمالاً با عزم و شدت بیشتری برنامه هسته ای خود را دنبال خواهد کرد. حملات موشکی اخیر ایران به خاک اسرائیل نیز نشان داد که علیرغم برتری هوایی اسرائیل، تهران هنوز از توان دفاعی و تهاجمی قابل توجهی برخوردار است.
تداوم سیاست گذشته در برابر مسیر اصلاحات
جمهوری اسلامی ایران پس از جنگ دوازده روزه با اسرائیل در آستانه یک نقطه عطف تاریخی قرار دارد. این درگیری نظامی نه تنها ضعف ساختاری رژیم را آشکار کرد، بلکه فشار درونی ناشی از نارضایتی گسترده مردم را نیز تشدید نمود؛ بخصوص که رژیم با وجود تهدیدهای مکرر علیه اسرائیل، اقدامات کافی برای محافظت از جمعیت خود انجام نداده بود. رهبر انقلاب، آیت الله خامنهای، از انظار عمومی ناپدید شد و در پناهگاهی مخفی شد؛ تضادی آشکار با حضور دائم زلنسکی، رئیس جمهور اوکراین، در رسانه ها طی جنگ. این مسأله نه تنها اقتدار خامنهای را زیر سؤال برد، بلکه مسئله جانشینی او را نیز تشدید کرد. پاسخ به این پرسش که آیا فرد مناسبی برای جانشینی خامنهای در مقام «ولی فقیه» وجود دارد یا نه، در حال حاضر منفی است. مجتبی خامنهای، پسر منتخب رهبر، نه کاریزمای لازم را دارد و نه مورد پذیرش علمای دینی است. همچنین، او در میان سپاه و ارتش نیز از مقبولیت برخوردار نیست. حسن خمینی، نوه آیت الله خمینی که مورد حمایت اصلاح طلبان است، نیز شانس زیادی برای تصدی این مقام ندارد.
مردم ایران در شرایطی گرفتار شده اند که از یک سو از رژیم نفرت دارند و از سوی دیگر از جنگ، بی ثباتی و فروپاشی میترسند. یک انقلاب کامل در شرایط فعلی غیرواقع بینانه به نظر میرسد، همان گونه که گذار دموکراتیک به رهبری شخصیتی کاریزماتیک مانند نلسون ماندلا نیز بسیار دور از ذهن است. ایده رسیدن رضا پهلوی به قدرت با حمایت اسرائیل نیز بیشتر شبیه به یک آرزوی تخیلی است تا یک سناریوی ممکن. حتی بعضی از ناظران سیاسی به این امر معتقدند که اگر رضا پهلوی با کمک اسرائیل و امریکا به قدرت سیاسی در ایران دست یابد؛ چیزی جز شعله ورساختن آتش جنگ داخلی نخواهد بود.
با توجه به کشته شدن بیش از سی فرمانده ارشد سپاه در جریان این حمله نظامی، ورود نسل جدید افسران به رده های فرماندهی اجتناب ناپذیر به نظر میرسد. این وضعیت میتواند دو سناریوی متضاد را رقم بزند: یا کودتا و قدرت گیری نظامیان با رویکردی سرکوب گر و تقابلی، یا حرکت به سمت اصلاحات و بازسازی مشروعیت حکومتی.
سناریوی نخست ادامه ایدئولوژی گذشته همراه با افزایش سرکوب وانزوای بیشتر بین المللی است. در این حالت، سپاه یا ارتش تلاش خواهند کرد علی خامنهای را سرنگون کنند و به حکومت روحانیون پایان دهند تا خود قدرت را به دست گیرند. اما این روند، پرسه دموکراتیزاسیون در ایران را سال ها به عقب خواهد برد و ممکن است ایران به یک کره شمالی دوم تبدیل شود؛ اگرچه حذف ملا های منفور از ساختار سیاسی کشور برای اکثریت مردم ایران خوشایند خواهد بود. بازداشت بیش از ۷۰۰ نفر، از جمله بهائیان و یهودیان به اتهام جاسوسی برای اسرائیل، و انتقال زندانیان سیاسی از زندان اوین؛ که در حمله اسرائیلی آسیب دید؛ به مکان های نا معلوم، نشانه ای از تداوم سیاست سرکوب رژیم است. بنا بر گزارش ها، در حمله به زندان اوین ۷۱ نفر کشته شدند، اما دولت تا به امروز هیچ اطلاعاتی درباره هویت آنان منتشر نکرده است.
سناریوی دوم در صورت وقوع کودتای نسل جدید سپاه یا ارتش، میتواند مسیری عمل گرایانه و مبتنی بر گشایش تدریجی را در پیش گیرد؛ نه تنها در عرصه بین المللی با کاهش فعالیت های هسته ای، توافقات امنیتی و کاهش تنش های منطقه ای، بلکه در داخل کشور با اصلاحات اجتماعی و سیاسی. برای تحقق این مسیر، باید مجلس مؤسسان تشکیل شود، قانون اساسی رادیکال بازنگری گردد، زندانیان سیاسی آزاد شوند و انتخابات جدید برگزار شود. با این حال، عملی شدن چنین سناریویی همچنان با تردید های جدی روبرو است.
گزینه سوم: فروپاشی و تجزیه ایران
در سناریوی سوم، ادامه حملات نظامی اسرائیل میتواند اعتراضات سراسری مردم علیه رژیم را به درگیری مسلحانه داخلی تبدیل کند. این سناریو ممکن است همانند وضعیت سوریه یا لیبی، تمامیت ارضی وحاکمیت ایران را به خطر اندازد بخصوص که در سال های گذشته اسلحه از تمام نقاط منطقه به ایران سزاریر شده است. از دیده گاه تاریخی و ژئوپلیتیکی، برخی قدرت های منطقه ای بویژه اسرائیل و عربستان سعودی و دیگر کشور های همجوار با یک ایران تجزیه شده و ضعیف موافق هستند. اما در سوی دیگر، بی ثباتی در ایران میتواند وضعیت منطقه را به شدت برهم بزند و توازن موجود را از بین ببرد، که پیامدهایی نظیر افراطگرایی، بحران انسانی، مهاجرت گسترده و رقابت بر سر منابع را در پی خواهد داشت.
چه از مسیر اصلاح، چه فروپاشی، و چه تثبیت اقتدارگرایانه، ایران دیگر همان ایران پیش از جنگ نخواهد بود. جمهوری اسلامی ایران پس از جنگ دوازده روزه در مرحله ای گذار قرار دارد. صرف نظر از مسیری که انتخاب کند، ساختار سیاسی و جایگاه ژئوپلیتیکی آن دیگر همانند پیش از بحران نخواهد بود. بازگشت به وضعیت پیشین تقریباً غیرممکن است. سرنوشت این دگرگونی بستگی به آن دارد که آیا رژیم خواهد توانست میان کنترل و سازگاری توازن جدیدی برقرار کند. جنگ میان ایران و اسرائیل شاید پایان یافته باشد، اما مبارزه مردم ایران با یک رژیم استبدادی همچنان ادامه دارد.
ــــــــــــ
وین؛ ۲ ژوئیه ۲۰۲۵
همایون علیزاده؛ معاون بخش پناهندگی و مهاجرت در وزارت کشور فدرال اتریش (۱۹۹۵-۱۹۸۹) و نماینده کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد در افریقا و آسیا (۲۰۱۴ – ۱۹۹۵).
[1] The Lancet, Deterioration of health outcomes in Gaza: 19 months of protracted conflict, 29 May 2025 .۱ https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(25)00812-8/fulltext
[2] ۲. اسموتریچ تهدید کرده بود که باید «غزه بهطور کامل نابود شود». او گفته بود که ساکنان باید در جنوبی ترین بخش نوار ساحلی، در یک «منطقه بشردوستانه» متمرکز شوند. سپس از آنجا باید بهطور گسترده این منطقه را ترک کرده و به کشورهای ثالث منتقل شوند.
[3] ۳. بنگویر نیز قویاً با ازسرگیری ارسال کمکهای بشردوستانه به غزه پس از محاصره اسرائیل مخالفت کرده بود.
[4] March Intelligence Assessment:۴.
Tulsi Gabbard, the Director of National Intelligence, stated in March that Iran was not building a nuclear weapon and that the Supreme Leader had not authorized a weapons program: https://www.google.com/search?q=Report+on+Iran%E2%80%99s+nuclear+program+Senate+March&client=safari&sca_esv=284c23966837c08f&rls=en&sxsrf=AE3TifN1-vERkLg5rbNCb6cmN_E_jUv5EQ%3A1751370753402&ei=AcxjaPaqGPb_7_UPl8Px8AQ&ved=0ahUKEwi2r4G9zJuOAxX2_7sIHZdhHE4Q4dUDCBA&uact=5&oq=Report+on+Iran%E2%80%99s+nuclear+program+Senate+March&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiL1JlcG9ydCBvbiBJcmFu4oCZcyBudWNsZWFyIHByb2dyYW0gU2VuYXRlIE1hcmNoMgUQIRigAUjdvwFQuB1YjLwBcAF4AJABAJgBgAGgAdIOqgEEMTAuObgBA8gBAPgBAvgBAZgCDqACtgvCAgYQABgWGB7CAgUQABjvBZgDAIgGAZIHAzYuOKAHoD-yBwM2Lji4B7YLwgcFMC44LjbIByc&sclient=gws-wiz-serp
[5] Government of Canada, Joint Statement of the G7 Foreign Ministers on Iran and the Middle East, June 30, 2025 –.۵ Ottawa, Ontario – Global Affairs Canada – https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2025/06/joint-statement-of-the-g7-foreign-ministers-on-iran-and-the-middle-east.html
[6] ۶. مهاجمان حماس در مجموع ۱۱۳۹ نفر را کشتند: ۶۹۵ غیرنظامی اسرائیلی (از جمله ۳۸ کودک)، ۷۱ شهروند خارجی، و ۳۷۳ عضو از نیروهای امنیتی اسرائیل. حدود ۲۵۰ غیرنظامی و سرباز اسرائیلی از جمله ۳۰ کودک به عنوان گروگان به نوار غزه برده شدند.
متن به زبان انگلیسی
The Legal and Political Dimensions of Israel’s Military Attack on Iran1
What many observers had feared occurred on Friday, June 13, 2025: Israel launched a military
attack on Iran. This attack took place precisely at a time when the United States and the Islamic
Republic of Iran had agreed to resume their sixth round of negotiations on Iran’s nuclear
program in Oman on Sunday, June 15, 2025.
Some observers view this Israeli military action as a desperate attempt by Benjamin
Netanyahu’s government to divert global public attention from Israel’s war crimes and crimes
against humanity in the Gaza Strip, which, as of May 14, 2025, had resulted in more than 52,000
civilian deaths and 119,846 injuries.2 Criticism from some Western countries regarding
violations of international humanitarian law and human rights in Gaza and the West Bank had
intensified in recent months. In response to the recent developments in Gaza, five countries,
including Australia, New Zealand, Canada, Norway, and the United Kingdom, imposed
sanctions on two far-right Israeli ministers: Finance Minister Bezalel Smotrich3 and Security
Minister Itamar Ben-Gvir,4 both members of Netanyahu’s cabinet. The sanctions included entry
bans and the freezing of their assets. The Israeli Prime Minister harshly criticized this decision.
From the perspective of international law
On Thursday, June 12, 2025, the Board of Governors of the International Atomic Energy
Agency (IAEA) approved a report in Vienna that Director General Rafael Grossi was scheduled
to present to the UN Security Council in New York on Friday, June 13. The Israeli military
attack on Iran took place on that very Friday, before Grossi’s report could be submitted to the
Security Council and before any decision could be made at that international forum regarding
Iran’s nuclear program. In other words, the attack occurred preemptively, circumventing the
UN’s decision-making process.
Israel’s claim that the attack was a preventive measure to stop Iran from building a nuclear
bomb is unfounded. Even the U.S. Senate Intelligence Committee had declared in March 2025
that Iran was still far from developing a nuclear weapon.5
The military attack by Israel is a clear violation of Article 2, Paragraph 4 of the United Nations
Charter, which prohibits any threat or use of force against the territorial integrity or political
independence of any state. This action by Israel constitutes a blatant breach of international
law.
1This article is a translation into English of the article published on 2nd July 2025 on the Radio Zamaneh website in Farsi. See:
https://www.radiozamaneh.com/859204.
2 The Lancet, Deterioration of health outcomes in Gaza: 19 months of protracted conflict, 29 May 2025
https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(25)00812-8/fulltext.
3Smotrich had threatened that “Gaza must be completely destroyed.” He stated that the residents should be concentrated in the
southernmost part of the coastal strip, in a so-called “humanitarian zone.” From there, they should then leave the area on a large
scale and be transferred to third countries.
4Ben-Gvir also strongly opposed the resumption of humanitarian aid deliveries to Gaza after the Israeli siege.
5 March Intelligence Assessment: Tulsi Gabbard, the Director of National Intelligence, stated in March that Iran was not
building a nuclear weapon and that the Supreme Leader had not authorized a weapons program:
https://www.google.com/search?q=Report+on+Iran%E2%80%99s+nuclear+program+Senate+March&client=safari&sca_esv
=284c23966837c08f&rls=en&sxsrf=AE3TifN1
vERkLg5rbNCb6cmN_E_jUv5EQ%3A1751370753402&ei=AcxjaPaqGPb_7_UPl8Px8AQ&ved=0ahUKEwi2r4G9zJuOAx
X2_7sIHZdhHE4Q4dUDCBA&uact=5&oq=Report+on+Iran%E2%80%99s+nuclear+program+Senate+March&gs_lp=Egxn
d3Mtd2l6LXNlcnAiL1JlcG9ydCBvbiBJcmFu4oCZcyBudWNsZWFyIHByb2dyYW0gU2VuYXRlIE1hcmNoMgUQIRigAU
jdvwFQuB1YjLwBcAF4AJABAJgBgAGgAdIOqgEEMTAuObgBA8gBAPgBAvgBAZgCDqACtgvCAgYQABgWGB7CA
gUQABjvBZgDAIgGAZIHAzYuOKAHoD-yBwM2Lji4B7YLwgcFMC44LjbIByc&sclient=gws-wiz-serp
1
In this context, reference must be made to the official statement issued by the G7 countries
(Germany, France, Italy, the United Kingdom, Japan, Canada, and the United States) on
Saturday, June 14, 2025, in Kananaskis, Canada. The statement reflects the West’s double
standards regarding international law: it made no mention of Israel’s violation of the UN
Charter,6 whereas the same charter was repeatedly cited as the basis for condemnation in
response to Russia’s invasion of Ukraine in 2022.
According to Article 56, Paragraph 1, Sentence 1 of the First Additional Protocol to the Geneva
Conventions, attacks on nuclear facilities are prohibited because their destruction could lead to
radioactive contamination, endangering the health of thousands. One of the reasons Rafael
Grossi, Director General of the IAEA, is eager to travel to Iran immediately and inspect the
targeted facilities in Fordow, Natanz, and Isfahan is precisely due to these concerns.
From a Political Perspective
The Islamic Republic of Iran has not only violated human rights, suppressed democracy and
freedom since its establishment, but has also consistently threatened to destroy the State of
Israel and denied the Holocaust. Since 2005, it has provided extensive financial and military
support to Hamas in the Gaza Strip, Hezbollah in Lebanon, the Houthis in Yemen, and, through
the presence of its Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) forces in Syria and Iraq,
continued to maintain the so-called Axis of Resistance against Israel, an axis that undeniably
posed a serious threat to the existence of the State of Israel. The Hamas attack on Israeli territory
on October 7, 2023, which is considered a human tragedy and resulted in more than 1,100
deaths and injuries, marked a new chapter of crimes against humanity in the region.7
The military operation also revealed how Israel had successfully infiltrated its agents into the
highest ranks of the IRGC, enabling it to assassinate, in a single day, top leaders of the Iranian
military and IRGC, as well as six nuclear scientists, in a targeted operation. Israel also managed
to throw the entire leadership structure of the Islamic Republic into panic and confusion. That
day is undoubtedly regarded as the darkest day in the 46-year history of the Islamic Republic.
Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei, along with his inner circle, was forced to retreat to
an underground bunker to avoid potential further Israeli strikes.
Additionally, the bombing and destruction of Iran’s three key nuclear sites in Fordow, Natanz,
and Isfahan on June 22 by U.S. stealth bombers along with 125 fighter jets represented not only
a major military defeat for the Islamic Republic but also a serious political humiliation for the
leadership in Tehran, particularly given that the regime has, since the 1979 revolution,
continuously threatened Israel with destruction and that the regional Axis of Resistance have
been thoroughly dismantled.
During the twelve-day war, the Israeli Air Force maintained full control over the Iranian
airspace and was able to strike hundreds of strategically important military installations.
However, Iran, despite Israel’s advanced missile defense systems, succeeded in inflicting
significant damage on the cities of Tel Aviv, Haifa, and Be’er Sheva. Ultimately, the U.S.
President Donald Trump managed to broker a ceasefire between Iran and Israel to end the war
6Government of Canada, Joint Statement of the G7 Foreign Ministers on Iran and the Middle East, June 30, 2025 Ottawa,
Ontario – Global Affairs Canada – https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2025/06/joint-statement-of-the-g7-foreign
ministers-on-iran-and-the-middle-east.html.
7Hamas attackers killed a total of 1,139 people: 695 Israeli civilians (including 38 children), 71 foreign nationals, and 373
members of Israeli security forces. Around 250 Israeli civilians and soldiers, including 30 children, were taken as hostages to
the Gaza Strip. See also: https://fa.wikipedia.org/wiki/
ا ﮐ ﺘ ﺒ ﺮ _ ﺑ ﮫ _ ر ھ ﺒ ﺮ ی _ ﺣ ﻤ ﺎ س _ ﺑ ﮫ _ ا ﺳ ﺮ ا ﺋ ﯿ ﻞ
٧ ﺣ ﻤ ﻠ ﮫ
2
and prevent the conflict from escalating further, especially after Iran threatened to block the
Strait of Hormuz to disrupt oil exports.
It appears that Israeli military operations against Iran are likely to continue. Evidence suggests
that regime change in Tehran, whether stated explicitly or not, is Israel’s true strategic objective.
While Israel has succeeded in targeting key Iranian military and nuclear infrastructure, the long
term consequences of these attacks could be highly costly for Israel. The Iranian leadership will
likely pursue its nuclear program with even greater determination. Iran’s recent missile strikes
on Israeli territory also demonstrated that, despite Israel’s air superiority, Tehran still possesses
considerable defensive and offensive capabilities.
Continuation of the Status Quo versus the Path of Reform
After the twelve-day war with Israel, the Islamic Republic of Iran stands at the threshold of a
historic turning point. This military conflict not only exposed the regime’s structural
weaknesses but also intensified domestic pressure stemming from widespread public
dissatisfaction, particularly as the regime, despite its repeated threats against Israel, failed to
take adequate measures to protect its own population. Supreme Leader Ayatollah Khamenei
disappeared from the public eye and went into hiding in a bunker, a stark contrast to the constant
media presence of Ukrainian President Volodymyr Zelensky during wartime. This not only cast
doubt on Khamenei’s authority but also reignited the debate over his succession.
As of now, there is no clear or widely accepted candidate to succeed Khamenei as “Velayat-e
Faqih” (Supreme Leader). His chosen son, Mojtaba Khamenei, lacks both the charisma and the
recognition from the religious establishment. Additionally, he is not popular within the ranks
of the IRGC or the military. Hassan Khomeini, the grandson of Ayatollah Khomeini and
favored by reformists, also appears to have little chance of securing this position.
The Iranian people find themselves caught in a dilemma: on one hand, they deeply resent the
regime, but on the other hand, they fear war, instability, and national collapse. A full-scale
revolution seems unrealistic under the current condition, just as a democratic transition led by
a charismatic figure like Nelson Mandela appears equally far-fetched. The notion that Reza
Pahlavi might come to power with the support of Israel resembles more a fantasy than a viable
political scenario. Some political observers even believe that if Reza Pahlavi were to seize
power in Iran with Israeli and U.S. backing, it would only ignite a devastating civil war.
Given that over thirty high-ranking IRGC commanders were killed during the military strikes,
the emergence of a new generation of officers in leadership roles seems inevitable. This
situation could result in two radically opposing scenarios: either a coup and military takeover
with a repressive and confrontational approach, or a move toward reform and the restoration of
governmental legitimacy.
Scenario One involves a continuation of the regime’s past ideological path, along with
increased repression and greater international isolation. In this case, the Islamic Revolutionary
Guard Corps (IRGC) or the army may attempt to overthrow Ali Khamenei, end clerical rule,
and seize power for themselves. However, such a process would set back democratization in
Iran by many years and could turn the country into a second North Korea — although the
removal of the widely disliked clerics from the political structure would be welcomed by a
majority of Iranians.
3
The arrest of more than 700 individuals, including members of the Baha’i and Jewish
communities, on charges of spying for Israel, along with the transfer of political prisoners from
Evin Prison (which was damaged in the Israeli attack) to unknown locations, indicates the
regime’s continued policy of repression. According to reports, 71 people were killed in the
attack on Evin Prison, but the government has so far released no information about their
identities.
Scenario Two could emerge in the event of a coup by the new generation of IRGC or military
leaders, potentially leading to a pragmatic path based on gradual opening, not only
internationally, through the reduction of nuclear activity, security agreements, and regional de
escalation, but also domestically through social and political reforms. For this scenario to
materialize, a constituent assembly would need to be formed, the constitution be reviewed
radically, political prisoners released, and new elections held. Nevertheless, serious doubts
remain about the feasibility of such a transition.
Scenario Three: The Collapse and Fragmentation of Iran
In the third scenario, continued Israeli military strikes could turn nationwide public protests
into an armed internal conflict. This could lead to a situation similar to Syria or Libya,
threatening Iran’s territorial integrity and national sovereignty, especially considering that in
recent years, weapons have been smuggled into Iran from across the region. From a historical
and geopolitical standpoint, some regional powers, particularly Israel, Saudi Arabia, and certain
neighboring countries, would welcome a weakened and fragmented Iran. On the other hand,
instability in Iran could severely disrupt the regional balance, with consequences including the
rise of extremism, humanitarian crises, mass migration, and competition over resources.
Whether through reform, collapse, or authoritarian consolidation, Iran will no longer be the
same as it was before the war. The Islamic Republic, after the twelve-day war, is in a transitional
phase. Regardless of the path it chooses, its political structure and geopolitical position will not
return to their pre-crisis state. A return to the previous status quo is nearly impossible. The
outcome of this transformation will largely depend on whether the regime can establish a new
balance between control and adaptation. The war between Iran and Israel may have ended, but
the Iranian people’s struggle against an authoritarian regime continues.
Vienna, 2nd July 2025
Writer: Homayoun Alizadeh had served as the Deputy Head of the Department of Refugees and Migration at the
Austrian Federal Ministry of the Interior (1989-1995) and the Representative of the UN High Commissioner for
H