انجمن فینتک ایران امروز با انتشار بیانیهای، اینترنت را «کالای عمومی» و «حق پایهای» تمامی شهروندان و کسبوکارها توصیف کرده و نسبت به شکلگیری دسترسی طبقاتی به اینترنت هشدار داده است. این انجمن تأکید کرده که محدودیتهای فعلی، بهویژه برای شرکتهای نوآور و استارتاپها، تبعات جدی بههمراه خواهد داشت و خواستار تأمین اینترنت آزاد و برابر برای همۀ شهروندان شده است.
با این حال، سخنگوی دولت در پاسخ به پرسشی دربارۀ زمان پایان این محدودیتها، اعلام کرده است که با توجه به «شرایط جنگی»، تصمیمگیری در این زمینه بر عهدۀ «نهادهای متولی» است؛ پاسخی که عملاً چشمانداز روشنی برای رفع محدودیتها ارائه نمیدهد.
در این میان، تداوم قطعی اینترنت به شکلگیری بازارهای سیاه جدیدی انجامیده است. گزارش خبرگزاری سیتنا نشان میدهد که «فروش اینترنت بدون فیلتر» بهصورت غیررسمی در برخی فروشگاههای موبایل رواج یافته است. در این شیوه، فروشندگان با استفاده از دسترسیهای ویژه، در ازای دریافت مبالغی تا ۵۰۰ هزار تومان، امکان اتصال موقت (مثلاً ۱۰ دقیقهای) به اینترنت جهانی را برای مشتریان فراهم میکنند.
همزمان، گزارش روزنامۀ هممیهن از شکلگیری بازار «اینترنت پرو» منتشر شده است. بهعنوان نمونه، یک مزون در زعفرانیۀ تهران اعلام کرده که با دریافت حدود ۵ میلیون تومان، امکان دسترسی به این نوع اینترنت را فراهم میکند.
در نمونهای دیگر، برخی افراد با سهمیههای سازمانی، کاربران عادی را بهعنوان نیروی سازمانی معرفی کرده و دسترسی محدود به اینترنت بدون فیلتر را برایشان فراهم میکنند. هزینۀ این خدمات برای اپراتورهای مختلف بین یک تا دو میلیون تومان اعلام شده، هرچند این دسترسی نیز کامل نیست و برخی پلتفرمها همچنان مسدود باقی میمانند.
ویدئوهایی نیز با بازدید بالا در شبکههای اجتماعی نشان میدهند که فروشندگان سیمکارتهای خاص و حتی برخی نمایندگیهای رسمی اپراتورها نیز وارد این بازار شدهاند و در ازای مبالغی از ۲۵۰ هزار تا چند میلیون تومان، خدمات مشابهی ارائه میدهند.
کاوه سلامتیان، استاد علوم کامپیوتر در دانشگاه ساوُوآ مونت-بلان، در گفتوگو با رادیو بینالمللی فرانسه در توضیح این وضعیت میگوید: «چنین استراتژیهایی معمولاً در سطح اقتصادی اعمال میشوند؛ به این معنا که با پرداخت هزینۀ بیشتر، دسترسی به خدمات بهتر فراهم میشود. اما اجرای این مدل در مقیاس ملی پدیدهای نسبتاً جدید است.»
او تأکید میکند که زیرساختهای کنونی در ایران امکان کنترل بسیار دقیق ترافیک اینترنت را فراهم کردهاند؛ بهگونهای که میتوان دسترسی را نهتنها در مناطق جغرافیایی خاص، بلکه حتی برای گروههای مشخصی از کاربران تنظیم یا محدود کرد.
در مجموع، تداوم محدودیتهای اینترنتی در ایران نهتنها به اختلال در زندگی روزمره و فعالیتهای اقتصادی انجامیده، بلکه با ایجاد مسیرهای غیررسمی و پرهزینه برای دسترسی، به تعمیق شکافهای اجتماعی و دیجیتال دامن زده است. در چنین شرایطی، پرسش اصلی نه فقط زمان پایان این وضعیت، بلکه پیامدهای بلندمدت آن است.
رادیو بین المللی فرانسه